Metaforen: Crusoe economics

Robinson Crusoe dient als fundament voor de markteconomie en het communisme. Arbeid verschijnt hier als maatstaf voor de waarde van het produkt. Geld speelt geen rol, omdat Crusoe niets aan geld heeft op een eiland. Werk leidt tot eigendom. Grondbezit wordt echter niet geproblematiseerd want van wie is dat eiland? Economische waarde concentreert zich op materiële gebruiksvoorwerpen. Luxe is geen optie bij Crusoe. De metafoor dient tevens om een grens aan de rijkdom te bepalen: Crusoe produceert alleen dat wat benodigd is om te overleven, oftewel alleen gebruikswaardes. Ruilwaardes produceren speelt geen rol, omdat er niemand is om mee te ruilen. De grens van de rijkdom wordt bepaald door de natuur. Een voorraad graan aanleggen kent een grens omdat graan bederft. Dit is het beroemde spoilage proviso van Locke. Deze naturlijke grens deed Locke denken (DE grondlegger van het Amerikaanse economische denken) dat het gevaar van oneindige hebzicht ingedamd kon worden. Maar de natuurlijke grens geldt in het kapitalisme niet, omdat geld niet bederft. Sterker nog, als je het opslaat op de bank groeit het uit zichzelf. Een mirakel.
Marx opent de Grundrisse met een kritiek op de Robinsonades van Locke, Ricardo en Smith. Dat werk tot prive-eigendom leidt op dit eiland is een onmogelijke fictie omdat arbeidsdeling de produktiemodus kenmerkt. Als er duizenden handen meewerken aan de totstandkoming van een produkt, wiens bezit is het dan? Marx wijst er tevens op dat Kapitaal bij Crusoe een afgeleide is van arbeidstijd. Marx gebruikt Crusoe overigens ook expliciet in Das Kapital om zijn arbeidswaardetheorie uit te leggen.



De metafoor van Crusoe wordt continu gebruikt door economen. Hier een voorbeeld uit de docu 'De dollar valt'. Aan de hand van Crusoe wordt uitgelegd dat alhoewel de Amerikanen geen gebruikswaarde creëren zij door het instand houden van het principe van de ruil, de motor van de economie menen te zijn. Ik vraag me af of deze econoom inziet dat dit precies die kritiek van Marx op het Kapitaal is.